🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:41:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तेजस्पद (नपुंसकलिङ्ग)

तेजस् (ताकत, शक्ति) + पद (पैर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातेजस्पदम्तेजस्पदेतेजस्पदानि
द्वितीयातेजस्पदम्तेजस्पदेतेजस्पदानि
तृतीयातेजस्पदेनतेजस्पदाभ्याम्तेजस्पदैः
चतुर्थीतेजस्पदायतेजस्पदाभ्याम्तेजस्पदेभ्यः
पञ्चमीतेजस्पदात् / तेजस्पदाद्तेजस्पदाभ्याम्तेजस्पदेभ्यः
षष्ठीतेजस्पदस्यतेजस्पदयोःतेजस्पदानाम्
सप्तमीतेजस्पदेतेजस्पदयोःतेजस्पदेषु
सम्बोधनहे तेजस्पदहे तेजस्पदेहे तेजस्पदानि

अर्थ: तेजस् (ताकत, शक्ति) + पद (पैर)
English: a mark of dignity, i, 15, 14.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬