🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:13:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तैन्दुक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातैन्दुकःतैन्दुकौतैन्दुकाः
द्वितीयातैन्दुकम्तैन्दुकौतैन्दुकान्
तृतीयातैन्दुकेनतैन्दुकाभ्याम्तैन्दुकैः
चतुर्थीतैन्दुकायतैन्दुकाभ्याम्तैन्दुकेभ्यः
पञ्चमीतैन्दुकात् / तैन्दुकाद्तैन्दुकाभ्याम्तैन्दुकेभ्यः
षष्ठीतैन्दुकस्यतैन्दुकयोःतैन्दुकानाम्
सप्तमीतैन्दुकेतैन्दुकयोःतैन्दुकेषु
सम्बोधनहे तैन्दुकहे तैन्दुकौहे तैन्दुकाः

अर्थ: —
English: derived from Diospyros embryopteris (तिन्द्°), Suśr. vi, 40, 36.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तैन्दुक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातैन्दुकम्तैन्दुकेतैन्दुकानि
द्वितीयातैन्दुकम्तैन्दुकेतैन्दुकानि
तृतीयातैन्दुकेनतैन्दुकाभ्याम्तैन्दुकैः
चतुर्थीतैन्दुकायतैन्दुकाभ्याम्तैन्दुकेभ्यः
पञ्चमीतैन्दुकात् / तैन्दुकाद्तैन्दुकाभ्याम्तैन्दुकेभ्यः
षष्ठीतैन्दुकस्यतैन्दुकयोःतैन्दुकानाम्
सप्तमीतैन्दुकेतैन्दुकयोःतैन्दुकेषु
सम्बोधनहे तैन्दुकहे तैन्दुकेहे तैन्दुकानि

अर्थ: —
English: derived from Diospyros embryopteris (तिन्द्°), Suśr. vi, 40, 36.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬