🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:17:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्याग (पुंलिङ्ग)

छोड़ना, परित्याग, छोड़ देना, छोड़कर चले जाना, वियोग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्यागःत्यागौत्यागाः
द्वितीयात्यागम्त्यागौत्यागान्
तृतीयात्यागेनत्यागाभ्याम्त्यागैः
चतुर्थीत्यागायत्यागाभ्याम्त्यागेभ्यः
पञ्चमीत्यागात् / त्यागाद्त्यागाभ्याम्त्यागेभ्यः
षष्ठीत्यागस्यत्यागयोःत्यागानाम्
सप्तमीत्यागेत्यागयोःत्यागेषु
सम्बोधनहे त्यागहे त्यागौहे त्यागाः

अर्थ: छोड़ना, परित्याग, छोड़ देना, छोड़कर चले जाना, वियोग
संस्कृत: पर्याय: विहापित, दान, उत्सर्जन, विसर्जन, विश्राणन

📚 अमरकोश में:
• दान के नाम (२.७.३१) — पर्याय: विहापित, दान, उत्सर्जन, विसर्जन, विश्राणन, वितरण, स्पर्शन, प्रतिपादन
• सर्ग (३.३.२७) — पर्याय: स्वभाव, निश्चय, अध्याय, सृष्टि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें