🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:11:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रययाय्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रययाय्यःत्रययाय्यौत्रययाय्याः
द्वितीयात्रययाय्यम्त्रययाय्यौत्रययाय्यान्
तृतीयात्रययाय्येणत्रययाय्याभ्याम्त्रययाय्यैः
चतुर्थीत्रययाय्यायत्रययाय्याभ्याम्त्रययाय्येभ्यः
पञ्चमीत्रययाय्यात् / त्रययाय्याद्त्रययाय्याभ्याम्त्रययाय्येभ्यः
षष्ठीत्रययाय्यस्यत्रययाय्ययोःत्रययाय्याणाम्
सप्तमीत्रययाय्येत्रययाय्ययोःत्रययाय्येषु
सम्बोधनहे त्रययाय्यहे त्रययाय्यौहे त्रययाय्याः

अर्थ: —
English: (√ त्रै) to be protected (= त्रातव्य, Sāy.), RV. vi, 2, 7.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रययाय्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रययाय्यम्त्रययाय्येत्रययाय्याणि
द्वितीयात्रययाय्यम्त्रययाय्येत्रययाय्याणि
तृतीयात्रययाय्येणत्रययाय्याभ्याम्त्रययाय्यैः
चतुर्थीत्रययाय्यायत्रययाय्याभ्याम्त्रययाय्येभ्यः
पञ्चमीत्रययाय्यात् / त्रययाय्याद्त्रययाय्याभ्याम्त्रययाय्येभ्यः
षष्ठीत्रययाय्यस्यत्रययाय्ययोःत्रययाय्याणाम्
सप्तमीत्रययाय्येत्रययाय्ययोःत्रययाय्येषु
सम्बोधनहे त्रययाय्यहे त्रययाय्येहे त्रययाय्याणि

अर्थ: —
English: (√ त्रै) to be protected (= त्रातव्य, Sāy.), RV. vi, 2, 7.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें