🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:18:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रस्त (पुंलिङ्ग)

भयभीत, डरा हुआ, आतंकित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रस्तःत्रस्तौत्रस्ताः
द्वितीयात्रस्तम्त्रस्तौत्रस्तान्
तृतीयात्रस्तेनत्रस्ताभ्याम्त्रस्तैः
चतुर्थीत्रस्तायत्रस्ताभ्याम्त्रस्तेभ्यः
पञ्चमीत्रस्तात् / त्रस्ताद्त्रस्ताभ्याम्त्रस्तेभ्यः
षष्ठीत्रस्तस्यत्रस्तयोःत्रस्तानाम्
सप्तमीत्रस्तेत्रस्तयोःत्रस्तेषु
सम्बोधनहे त्रस्तहे त्रस्तौहे त्रस्ताः

अर्थ: भयभीत, डरा हुआ, आतंकित
संस्कृत: पर्याय: भीरु, भीरुक, भीलुक

📚 अमरकोश में:
• डरपोक (३.१.२६) — पर्याय: भीरु, भीरुक, भीलुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रस्त (नपुंसकलिङ्ग)

भयभीत, डरा हुआ, आतंकित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रस्तम्त्रस्तेत्रस्तानि
द्वितीयात्रस्तम्त्रस्तेत्रस्तानि
तृतीयात्रस्तेनत्रस्ताभ्याम्त्रस्तैः
चतुर्थीत्रस्तायत्रस्ताभ्याम्त्रस्तेभ्यः
पञ्चमीत्रस्तात् / त्रस्ताद्त्रस्ताभ्याम्त्रस्तेभ्यः
षष्ठीत्रस्तस्यत्रस्तयोःत्रस्तानाम्
सप्तमीत्रस्तेत्रस्तयोःत्रस्तेषु
सम्बोधनहे त्रस्तहे त्रस्तेहे त्रस्तानि

अर्थ: भयभीत, डरा हुआ, आतंकित
संस्कृत: पर्याय: भीरु, भीरुक, भीलुक

📚 अमरकोश में:
• डरपोक (३.१.२६) — पर्याय: भीरु, भीरुक, भीलुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें