🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:52:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रस्नु (पुंलिङ्ग)

भीरु, काँपने वाला, डरपोक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रस्नुःत्रस्नूत्रस्नवः
द्वितीयात्रस्नुम्त्रस्नूत्रस्नून्
तृतीयात्रस्नुनात्रस्नुभ्याम्त्रस्नुभिः
चतुर्थीत्रस्नवेत्रस्नुभ्याम्त्रस्नुभ्यः
पञ्चमीत्रस्नोःत्रस्नुभ्याम्त्रस्नुभ्यः
षष्ठीत्रस्नोःत्रस्न्वोःत्रस्नूनाम्
सप्तमीत्रस्नौत्रस्न्वोःत्रस्नुषु
सम्बोधनहे त्रस्नोहे त्रस्नूहे त्रस्नवः

अर्थ: भीरु, काँपने वाला, डरपोक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रस्नु (स्त्रीलिङ्ग)

भीरु, काँपने वाला, डरपोक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रस्नुःत्रस्नूत्रस्नवः
द्वितीयात्रस्नुम्त्रस्नूत्रस्नूः
तृतीयात्रस्न्वात्रस्नुभ्याम्त्रस्नुभिः
चतुर्थीत्रस्नवे / त्रस्न्वैत्रस्नुभ्याम्त्रस्नुभ्यः
पञ्चमीत्रस्नोः / त्रस्न्वाःत्रस्नुभ्याम्त्रस्नुभ्यः
षष्ठीत्रस्नोः / त्रस्न्वाःत्रस्न्वोःत्रस्नूनाम्
सप्तमीत्रस्नौ / त्रस्न्वाम्त्रस्न्वोःत्रस्नुषु
सम्बोधनहे त्रस्नोहे त्रस्नूहे त्रस्नवः

अर्थ: भीरु, काँपने वाला, डरपोक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रस्नु (नपुंसकलिङ्ग)

भीरु, काँपने वाला, डरपोक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रस्नुत्रस्नुनीत्रस्नूनि
द्वितीयात्रस्नुत्रस्नुनीत्रस्नूनि
तृतीयात्रस्नुनात्रस्नुभ्याम्त्रस्नुभिः
चतुर्थीत्रस्नुने / त्रस्नवेत्रस्नुभ्याम्त्रस्नुभ्यः
पञ्चमीत्रस्नुनः / त्रस्नोःत्रस्नुभ्याम्त्रस्नुभ्यः
षष्ठीत्रस्नुनः / त्रस्नोःत्रस्नुनोः / त्रस्न्वोःत्रस्नूनाम्
सप्तमीत्रस्नुनि / त्रस्नौत्रस्नुनोः / त्रस्न्वोःत्रस्नुषु
सम्बोधनहे त्रस्नु / हे त्रस्नोहे त्रस्नुनीहे त्रस्नूनि

अर्थ: भीरु, काँपने वाला, डरपोक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬