🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:19:10 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रात्र (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रात्रःत्रात्रौत्रात्राः
द्वितीयात्रात्रम्त्रात्रौत्रात्रान्
तृतीयात्रात्रेणत्रात्राभ्याम्त्रात्रैः
चतुर्थीत्रात्रायत्रात्राभ्याम्त्रात्रेभ्यः
पञ्चमीत्रात्रात् / त्रात्राद्त्रात्राभ्याम्त्रात्रेभ्यः
षष्ठीत्रात्रस्यत्रात्रयोःत्रात्राणाम्
सप्तमीत्रात्रेत्रात्रयोःत्रात्रेषु
सम्बोधनहे त्रात्रहे त्रात्रौहे त्रात्राः

अर्थ: —
English: addressed to Trātṛ (Indra), ĀpŚr. iii, 15, 10 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रात्र (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रात्रम्त्रात्रेत्रात्राणि
द्वितीयात्रात्रम्त्रात्रेत्रात्राणि
तृतीयात्रात्रेणत्रात्राभ्याम्त्रात्रैः
चतुर्थीत्रात्रायत्रात्राभ्याम्त्रात्रेभ्यः
पञ्चमीत्रात्रात् / त्रात्राद्त्रात्राभ्याम्त्रात्रेभ्यः
षष्ठीत्रात्रस्यत्रात्रयोःत्रात्राणाम्
सप्तमीत्रात्रेत्रात्रयोःत्रात्रेषु
सम्बोधनहे त्रात्रहे त्रात्रेहे त्रात्राणि

अर्थ: —
English: addressed to Trātṛ (Indra), ĀpŚr. iii, 15, 10 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें