🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:47:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रायमाण (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रायमाणःत्रायमाणौत्रायमाणाः
द्वितीयात्रायमाणम्त्रायमाणौत्रायमाणान्
तृतीयात्रायमाणेनत्रायमाणाभ्याम्त्रायमाणैः
चतुर्थीत्रायमाणायत्रायमाणाभ्याम्त्रायमाणेभ्यः
पञ्चमीत्रायमाणात् / त्रायमाणाद्त्रायमाणाभ्याम्त्रायमाणेभ्यः
षष्ठीत्रायमाणस्यत्रायमाणयोःत्रायमाणानाम्
सप्तमीत्रायमाणेत्रायमाणयोःत्रायमाणेषु
सम्बोधनहे त्रायमाणहे त्रायमाणौहे त्रायमाणाः

अर्थ: —
English: preserving, protecting, RV.; AV. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रायमाण (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रायमाणम्त्रायमाणेत्रायमाणानि
द्वितीयात्रायमाणम्त्रायमाणेत्रायमाणानि
तृतीयात्रायमाणेनत्रायमाणाभ्याम्त्रायमाणैः
चतुर्थीत्रायमाणायत्रायमाणाभ्याम्त्रायमाणेभ्यः
पञ्चमीत्रायमाणात् / त्रायमाणाद्त्रायमाणाभ्याम्त्रायमाणेभ्यः
षष्ठीत्रायमाणस्यत्रायमाणयोःत्रायमाणानाम्
सप्तमीत्रायमाणेत्रायमाणयोःत्रायमाणेषु
सम्बोधनहे त्रायमाणहे त्रायमाणेहे त्रायमाणानि

अर्थ: —
English: preserving, protecting, RV.; AV. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬