🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:09:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रास (पुंलिङ्ग)

चर, चलनशील

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रासःत्रासौत्रासाः
द्वितीयात्रासम्त्रासौत्रासान्
तृतीयात्रासेनत्रासाभ्याम्त्रासैः
चतुर्थीत्रासायत्रासाभ्याम्त्रासेभ्यः
पञ्चमीत्रासात् / त्रासाद्त्रासाभ्याम्त्रासेभ्यः
षष्ठीत्रासस्यत्रासयोःत्रासानाम्
सप्तमीत्रासेत्रासयोःत्रासेषु
सम्बोधनहे त्रासहे त्रासौहे त्रासाः

अर्थ: चर, चलनशील
संस्कृत: पर्याय: दर, भीति, भी, साध्वस, भय

📚 अमरकोश में:
• भय के नाम (१.७.२२) — पर्याय: दर, भीति, साध्वस, भय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रास (नपुंसकलिङ्ग)

चर, चलनशील

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रासम्त्रासेत्रासानि
द्वितीयात्रासम्त्रासेत्रासानि
तृतीयात्रासेनत्रासाभ्याम्त्रासैः
चतुर्थीत्रासायत्रासाभ्याम्त्रासेभ्यः
पञ्चमीत्रासात् / त्रासाद्त्रासाभ्याम्त्रासेभ्यः
षष्ठीत्रासस्यत्रासयोःत्रासानाम्
सप्तमीत्रासेत्रासयोःत्रासेषु
सम्बोधनहे त्रासहे त्रासेहे त्रासानि

अर्थ: चर, चलनशील
संस्कृत: पर्याय: दर, भीति, भी, साध्वस, भय

📚 अमरकोश में:
• भय के नाम (१.७.२२) — पर्याय: दर, भीति, साध्वस, भय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें