🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:05:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रिगुण (पुंलिङ्ग)

तीन डोरों से युक्त तगड़ी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रिगुणःत्रिगुणौत्रिगुणाः
द्वितीयात्रिगुणम्त्रिगुणौत्रिगुणान्
तृतीयात्रिगुणेनत्रिगुणाभ्याम्त्रिगुणैः
चतुर्थीत्रिगुणायत्रिगुणाभ्याम्त्रिगुणेभ्यः
पञ्चमीत्रिगुणात् / त्रिगुणाद्त्रिगुणाभ्याम्त्रिगुणेभ्यः
षष्ठीत्रिगुणस्यत्रिगुणयोःत्रिगुणानाम्
सप्तमीत्रिगुणेत्रिगुणयोःत्रिगुणेषु
सम्बोधनहे त्रिगुणहे त्रिगुणौहे त्रिगुणाः

अर्थ: तीन डोरों से युक्त तगड़ी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रिगुण (नपुंसकलिङ्ग)

तीन डोरों से युक्त तगड़ी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रिगुणम्त्रिगुणेत्रिगुणानि
द्वितीयात्रिगुणम्त्रिगुणेत्रिगुणानि
तृतीयात्रिगुणेनत्रिगुणाभ्याम्त्रिगुणैः
चतुर्थीत्रिगुणायत्रिगुणाभ्याम्त्रिगुणेभ्यः
पञ्चमीत्रिगुणात् / त्रिगुणाद्त्रिगुणाभ्याम्त्रिगुणेभ्यः
षष्ठीत्रिगुणस्यत्रिगुणयोःत्रिगुणानाम्
सप्तमीत्रिगुणेत्रिगुणयोःत्रिगुणेषु
सम्बोधनहे त्रिगुणहे त्रिगुणेहे त्रिगुणानि

अर्थ: तीन डोरों से युक्त तगड़ी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें