🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:02:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रियुग (नपुंसकलिङ्ग)

त्रि (तीन) + युग (कुत्वम्, गुणाभावः" जुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रियुगम्त्रियुगेत्रियुगाणि
द्वितीयात्रियुगम्त्रियुगेत्रियुगाणि
तृतीयात्रियुगेणत्रियुगाभ्याम्त्रियुगैः
चतुर्थीत्रियुगायत्रियुगाभ्याम्त्रियुगेभ्यः
पञ्चमीत्रियुगात् / त्रियुगाद्त्रियुगाभ्याम्त्रियुगेभ्यः
षष्ठीत्रियुगस्यत्रियुगयोःत्रियुगाणाम्
सप्तमीत्रियुगेत्रियुगयोःत्रियुगेषु
सम्बोधनहे त्रियुगहे त्रियुगेहे त्रियुगाणि

अर्थ: त्रि (तीन) + युग (कुत्वम्, गुणाभावः" जुआ)
English: (= -पुरुष) 3 generations (Nir.; ‘spring, rainy-season, and autumn’, ŚBr. vii), RV. x, 97, 1

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें