🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:17:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रिशिर (पुंलिङ्ग)

त्रि (तीन) + शिर (शय्या)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रिशिरःत्रिशिरौत्रिशिराः
द्वितीयात्रिशिरम्त्रिशिरौत्रिशिरान्
तृतीयात्रिशिरेणत्रिशिराभ्याम्त्रिशिरैः
चतुर्थीत्रिशिरायत्रिशिराभ्याम्त्रिशिरेभ्यः
पञ्चमीत्रिशिरात् / त्रिशिराद्त्रिशिराभ्याम्त्रिशिरेभ्यः
षष्ठीत्रिशिरस्यत्रिशिरयोःत्रिशिराणाम्
सप्तमीत्रिशिरेत्रिशिरयोःत्रिशिरेषु
सम्बोधनहे त्रिशिरहे त्रिशिरौहे त्रिशिराः

अर्थ: त्रि (तीन) + शिर (शय्या)
English: (for °रस्) three-pointed, MBh. xiii, 7379 (v.l. चतुर्-अश्व)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रिशिर (नपुंसकलिङ्ग)

त्रि (तीन) + शिर (सिर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रिशिरम्त्रिशिरेत्रिशिराणि
द्वितीयात्रिशिरम्त्रिशिरेत्रिशिराणि
तृतीयात्रिशिरेणत्रिशिराभ्याम्त्रिशिरैः
चतुर्थीत्रिशिरायत्रिशिराभ्याम्त्रिशिरेभ्यः
पञ्चमीत्रिशिरात् / त्रिशिराद्त्रिशिराभ्याम्त्रिशिरेभ्यः
षष्ठीत्रिशिरस्यत्रिशिरयोःत्रिशिराणाम्
सप्तमीत्रिशिरेत्रिशिरयोःत्रिशिरेषु
सम्बोधनहे त्रिशिरहे त्रिशिरेहे त्रिशिराणि

अर्थ: त्रि (तीन) + शिर (सिर)
English: (for °रस्) three-pointed, MBh. xiii, 7379 (v.l. चतुर्-अश्व)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬