🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:38:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रिशोक (पुंलिङ्ग)

त्रि (तीन) + शोक (अफसोस, रंज)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रिशोकःत्रिशोकौत्रिशोकाः
द्वितीयात्रिशोकम्त्रिशोकौत्रिशोकान्
तृतीयात्रिशोकेनत्रिशोकाभ्याम्त्रिशोकैः
चतुर्थीत्रिशोकायत्रिशोकाभ्याम्त्रिशोकेभ्यः
पञ्चमीत्रिशोकात् / त्रिशोकाद्त्रिशोकाभ्याम्त्रिशोकेभ्यः
षष्ठीत्रिशोकस्यत्रिशोकयोःत्रिशोकानाम्
सप्तमीत्रिशोकेत्रिशोकयोःत्रिशोकेषु
सम्बोधनहे त्रिशोकहे त्रिशोकौहे त्रिशोकाः

अर्थ: त्रि (तीन) + शोक (अफसोस, रंज)
English: = -शु॑च्, RV. x, 29, 2

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्रिशोक (नपुंसकलिङ्ग)

त्रि (तीन) + शोक (अफसोस, रंज)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रिशोकम्त्रिशोकेत्रिशोकानि
द्वितीयात्रिशोकम्त्रिशोकेत्रिशोकानि
तृतीयात्रिशोकेनत्रिशोकाभ्याम्त्रिशोकैः
चतुर्थीत्रिशोकायत्रिशोकाभ्याम्त्रिशोकेभ्यः
पञ्चमीत्रिशोकात् / त्रिशोकाद्त्रिशोकाभ्याम्त्रिशोकेभ्यः
षष्ठीत्रिशोकस्यत्रिशोकयोःत्रिशोकानाम्
सप्तमीत्रिशोकेत्रिशोकयोःत्रिशोकेषु
सम्बोधनहे त्रिशोकहे त्रिशोकेहे त्रिशोकानि

अर्थ: त्रि (तीन) + शोक (अफसोस, रंज)
English: = -शु॑च्, RV. x, 29, 2

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬