🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:48:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्रुटि (स्त्रीलिङ्ग)

काटना, तोड़ना, फाड़ना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रुटिःत्रुटीत्रुटयः
द्वितीयात्रुटिम्त्रुटीत्रुटीः
तृतीयात्रुट्यात्रुटिभ्याम्त्रुटिभिः
चतुर्थीत्रुटये / त्रुट्यैत्रुटिभ्याम्त्रुटिभ्यः
पञ्चमीत्रुटेः / त्रुट्याःत्रुटिभ्याम्त्रुटिभ्यः
षष्ठीत्रुटेः / त्रुट्याःत्रुट्योःत्रुटीनाम्
सप्तमीत्रुटौ / त्रुट्याम्त्रुट्योःत्रुटिषु
सम्बोधनहे त्रुटेहे त्रुटीहे त्रुटयः

अर्थ: काटना, तोड़ना, फाड़ना
संस्कृत: पर्याय: उपकुञ्चिका, तुत्था, कोरङ्गी, त्रिपुटा

📚 अमरकोश में:
• छोटी इलायची के नाम (२.४.१२५) — पर्याय: उपकुंचिका, तुत्था, कोरंगी, त्रिपुटा
• थोड़ा अंश (३.१.६१) — पर्याय: मात्रा, लव, लेश, कण, अणु
• दोष (३.३.२४०) — पर्याय: वात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें