🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:35:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्वक्ष (पुंलिङ्ग)

त्व (भिन्न) + क्ष (नाश)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्वक्षःत्वक्षौत्वक्षाः
द्वितीयात्वक्षम्त्वक्षौत्वक्षान्
तृतीयात्वक्षेणत्वक्षाभ्याम्त्वक्षैः
चतुर्थीत्वक्षायत्वक्षाभ्याम्त्वक्षेभ्यः
पञ्चमीत्वक्षात् / त्वक्षाद्त्वक्षाभ्याम्त्वक्षेभ्यः
षष्ठीत्वक्षस्यत्वक्षयोःत्वक्षाणाम्
सप्तमीत्वक्षेत्वक्षयोःत्वक्षेषु
सम्बोधनहे त्वक्षहे त्वक्षौहे त्वक्षाः

अर्थ: त्व (भिन्न) + क्ष (नाश)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्वक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

त्व (भिन्न) + क्ष (अन्तर्धान, हानि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्वक्षम्त्वक्षेत्वक्षाणि
द्वितीयात्वक्षम्त्वक्षेत्वक्षाणि
तृतीयात्वक्षेणत्वक्षाभ्याम्त्वक्षैः
चतुर्थीत्वक्षायत्वक्षाभ्याम्त्वक्षेभ्यः
पञ्चमीत्वक्षात् / त्वक्षाद्त्वक्षाभ्याम्त्वक्षेभ्यः
षष्ठीत्वक्षस्यत्वक्षयोःत्वक्षाणाम्
सप्तमीत्वक्षेत्वक्षयोःत्वक्षेषु
सम्बोधनहे त्वक्षहे त्वक्षेहे त्वक्षाणि

अर्थ: त्व (भिन्न) + क्ष (अन्तर्धान, हानि)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें