🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:51:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्वचा (स्त्रीलिङ्ग)

त्वच् + टाप्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्वचात्वचेत्वचाः
द्वितीयात्वचाम्त्वचेत्वचाः
तृतीयात्वचयात्वचाभ्याम्त्वचाभिः
चतुर्थीत्वचायैत्वचाभ्याम्त्वचाभ्यः
पञ्चमीत्वचायाःत्वचाभ्याम्त्वचाभ्यः
षष्ठीत्वचायाःत्वचयोःत्वचानाम्
सप्तमीत्वचायाम्त्वचयोःत्वचासु
सम्बोधनहे त्वचेहे त्वचेहे त्वचाः

अर्थ: त्वच् + टाप्

📚 अमरकोश में:
• तनु (३.३.१२०) — पर्याय: शरीर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्वच् (स्त्रीलिङ्ग)

खाल

🔎 आपका लिखा रूप त्वचा = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्वक् / त्वग्त्वचौत्वचः
द्वितीयात्वचम्त्वचौत्वचः
तृतीयात्वचात्वग्भ्याम्त्वग्भिः
चतुर्थीत्वचेत्वग्भ्याम्त्वग्भ्यः
पञ्चमीत्वचःत्वग्भ्याम्त्वग्भ्यः
षष्ठीत्वचःत्वचोःत्वचाम्
सप्तमीत्वचित्वचोःत्वक्षु
सम्बोधनहे त्वक् / हे त्वग्हे त्वचौहे त्वचः

अर्थ: खाल
संस्कृत: वृक्षत्वक्, चर्मः, वस्त्रयोनिः · पर्याय: वल्क, वल्कल, शल्क

📚 अमरकोश में:
• छाल (२.४.१२) — पर्याय: वल्क, वल्कल
• त्वचा (२.६.६३) — पर्याय: असृग्धरा
• दालचीनी (त्वक्) के नाम (२.४.१३४) — पर्याय: त्वक्पत्र, उत्कट, भृंग, चोच, वरांगक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें