🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:24:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्वरित (पुंलिङ्ग)

शीघ्रगामी, फुर्तीला, वेगवान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्वरितःत्वरितौत्वरिताः
द्वितीयात्वरितम्त्वरितौत्वरितान्
तृतीयात्वरितेनत्वरिताभ्याम्त्वरितैः
चतुर्थीत्वरितायत्वरिताभ्याम्त्वरितेभ्यः
पञ्चमीत्वरितात् / त्वरिताद्त्वरिताभ्याम्त्वरितेभ्यः
षष्ठीत्वरितस्यत्वरितयोःत्वरितानाम्
सप्तमीत्वरितेत्वरितयोःत्वरितेषु
सम्बोधनहे त्वरितहे त्वरितौहे त्वरिताः

अर्थ: शीघ्रगामी, फुर्तीला, वेगवान
संस्कृत: पर्याय: शीघ्र, लघु, क्षिप्र, अर, द्रुत

📚 अमरकोश में:
• फुर्तीला (२.८.७३) — पर्याय: तरस्वी, वेगी, प्रजवी, जवन, जव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्वरित (नपुंसकलिङ्ग)

शीघ्रगामी, फुर्तीला, वेगवान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्वरितम्त्वरितेत्वरितानि
द्वितीयात्वरितम्त्वरितेत्वरितानि
तृतीयात्वरितेनत्वरिताभ्याम्त्वरितैः
चतुर्थीत्वरितायत्वरिताभ्याम्त्वरितेभ्यः
पञ्चमीत्वरितात् / त्वरिताद्त्वरिताभ्याम्त्वरितेभ्यः
षष्ठीत्वरितस्यत्वरितयोःत्वरितानाम्
सप्तमीत्वरितेत्वरितयोःत्वरितेषु
सम्बोधनहे त्वरितहे त्वरितेहे त्वरितानि

अर्थ: शीघ्रगामी, फुर्तीला, वेगवान
संस्कृत: पर्याय: शीघ्र, लघु, क्षिप्र, अर, द्रुत

📚 अमरकोश में:
• फुर्तीला (२.८.७३) — पर्याय: तरस्वी, वेगी, प्रजवी, जवन, जव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें