🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:48:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

त्वरितत (पुंलिङ्ग)

त्वरि (शीघ्रता, क्षिप्रता) + तत (तारों वाला बाजा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्वरिततःत्वरिततौत्वरितताः
द्वितीयात्वरिततम्त्वरिततौत्वरिततान्
तृतीयात्वरिततेनत्वरितताभ्याम्त्वरिततैः
चतुर्थीत्वरिततायत्वरितताभ्याम्त्वरिततेभ्यः
पञ्चमीत्वरिततात् / त्वरितताद्त्वरितताभ्याम्त्वरिततेभ्यः
षष्ठीत्वरिततस्यत्वरिततयोःत्वरिततानाम्
सप्तमीत्वरिततेत्वरिततयोःत्वरिततेषु
सम्बोधनहे त्वरिततहे त्वरिततौहे त्वरितताः

अर्थ: त्वरि (शीघ्रता, क्षिप्रता) + तत (तारों वाला बाजा)
English: stepping quickly, Hariv. 3182; 4507; R. i, vii

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

त्वरितत (नपुंसकलिङ्ग)

त्वरि (शीघ्रता, क्षिप्रता) + तत (तारों वाला बाजा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्वरिततम्त्वरिततेत्वरिततानि
द्वितीयात्वरिततम्त्वरिततेत्वरिततानि
तृतीयात्वरिततेनत्वरितताभ्याम्त्वरिततैः
चतुर्थीत्वरिततायत्वरितताभ्याम्त्वरिततेभ्यः
पञ्चमीत्वरिततात् / त्वरितताद्त्वरितताभ्याम्त्वरिततेभ्यः
षष्ठीत्वरिततस्यत्वरिततयोःत्वरिततानाम्
सप्तमीत्वरिततेत्वरिततयोःत्वरिततेषु
सम्बोधनहे त्वरिततहे त्वरिततेहे त्वरिततानि

अर्थ: त्वरि (शीघ्रता, क्षिप्रता) + तत (तारों वाला बाजा)
English: stepping quickly, Hariv. 3182; 4507; R. i, vii

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें