🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:01:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दक्षारि (पुंलिङ्ग)

दक्ष (योग्य, सक्षम) + अरि (शत्रु, दुश्मन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादक्षारिःदक्षारीदक्षारयः
द्वितीयादक्षारिम्दक्षारीदक्षारीन्
तृतीयादक्षारिणादक्षारिभ्याम्दक्षारिभिः
चतुर्थीदक्षारयेदक्षारिभ्याम्दक्षारिभ्यः
पञ्चमीदक्षारेःदक्षारिभ्याम्दक्षारिभ्यः
षष्ठीदक्षारेःदक्षार्योःदक्षारीणाम्
सप्तमीदक्षारौदक्षार्योःदक्षारिषु
सम्बोधनहे दक्षारेहे दक्षारीहे दक्षारयः

अर्थ: दक्ष (योग्य, सक्षम) + अरि (शत्रु, दुश्मन)
English: ‘D°'s foe’, Śiva.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬