🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:40:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दगार्गल (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादगार्गलम्दगार्गलेदगार्गलानि
द्वितीयादगार्गलम्दगार्गलेदगार्गलानि
तृतीयादगार्गलेनदगार्गलाभ्याम्दगार्गलैः
चतुर्थीदगार्गलायदगार्गलाभ्याम्दगार्गलेभ्यः
पञ्चमीदगार्गलात् / दगार्गलाद्दगार्गलाभ्याम्दगार्गलेभ्यः
षष्ठीदगार्गलस्यदगार्गलयोःदगार्गलानाम्
सप्तमीदगार्गलेदगार्गलयोःदगार्गलेषु
सम्बोधनहे दगार्गलहे दगार्गलेहे दगार्गलानि

अर्थ: —
English: ‘water-key (दग = दक)’, examining the soil in searching for wells or rules for doing so, VarBṛS. liv

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें