🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:39:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दघ्न (पुंलिङ्ग)

ऊँचाई, गहराई या पहुँच की भावना को प्रकट करने के लिए संज्ञा शब्दों के साथ लगने वाला प्रत्यय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादघ्नःदघ्नौदघ्नाः
द्वितीयादघ्नम्दघ्नौदघ्नान्
तृतीयादघ्नेनदघ्नाभ्याम्दघ्नैः
चतुर्थीदघ्नायदघ्नाभ्याम्दघ्नेभ्यः
पञ्चमीदघ्नात् / दघ्नाद्दघ्नाभ्याम्दघ्नेभ्यः
षष्ठीदघ्नस्यदघ्नयोःदघ्नानाम्
सप्तमीदघ्नेदघ्नयोःदघ्नेषु
सम्बोधनहे दघ्नहे दघ्नौहे दघ्नाः

अर्थ: ऊँचाई, गहराई या पहुँच की भावना को प्रकट करने के लिए संज्ञा शब्दों के साथ लगने वाला प्रत्यय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दघ्न (नपुंसकलिङ्ग)

ऊँचाई, गहराई या पहुँच की भावना को प्रकट करने के लिए संज्ञा शब्दों के साथ लगने वाला प्रत्यय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादघ्नम्दघ्नेदघ्नानि
द्वितीयादघ्नम्दघ्नेदघ्नानि
तृतीयादघ्नेनदघ्नाभ्याम्दघ्नैः
चतुर्थीदघ्नायदघ्नाभ्याम्दघ्नेभ्यः
पञ्चमीदघ्नात् / दघ्नाद्दघ्नाभ्याम्दघ्नेभ्यः
षष्ठीदघ्नस्यदघ्नयोःदघ्नानाम्
सप्तमीदघ्नेदघ्नयोःदघ्नेषु
सम्बोधनहे दघ्नहे दघ्नेहे दघ्नानि

अर्थ: ऊँचाई, गहराई या पहुँच की भावना को प्रकट करने के लिए संज्ञा शब्दों के साथ लगने वाला प्रत्यय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬