🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:02:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दण्डवत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादण्डवान्दण्डवन्तौदण्डवन्तः
द्वितीयादण्डवन्तम्दण्डवन्तौदण्डवतः
तृतीयादण्डवतादण्डवद्भ्याम्दण्डवद्भिः
चतुर्थीदण्डवतेदण्डवद्भ्याम्दण्डवद्भ्यः
पञ्चमीदण्डवतःदण्डवद्भ्याम्दण्डवद्भ्यः
षष्ठीदण्डवतःदण्डवतोःदण्डवताम्
सप्तमीदण्डवतिदण्डवतोःदण्डवत्सु
सम्बोधनहे दण्डवन्हे दण्डवन्तौहे दण्डवन्तः

अर्थ: —
English: (Pāṇ. v, 2, 115; Kāś.) carrying a staff, Hcat. i, 11, 566

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दण्डवत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादण्डवत् / दण्डवद्दण्डवतीदण्डवन्ति
द्वितीयादण्डवत् / दण्डवद्दण्डवतीदण्डवन्ति
तृतीयादण्डवतादण्डवद्भ्याम्दण्डवद्भिः
चतुर्थीदण्डवतेदण्डवद्भ्याम्दण्डवद्भ्यः
पञ्चमीदण्डवतःदण्डवद्भ्याम्दण्डवद्भ्यः
षष्ठीदण्डवतःदण्डवतोःदण्डवताम्
सप्तमीदण्डवतिदण्डवतोःदण्डवत्सु
सम्बोधनहे दण्डवत् / हे दण्डवद्हे दण्डवतीहे दण्डवन्ति

अर्थ: —
English: (Pāṇ. v, 2, 115; Kāś.) carrying a staff, Hcat. i, 11, 566

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें