🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:03:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दत्त (पुंलिङ्ग)

दिया हुआ, प्रदत्त, प्रस्तुत किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादत्तःदत्तौदत्ताः
द्वितीयादत्तम्दत्तौदत्तान्
तृतीयादत्तेनदत्ताभ्याम्दत्तैः
चतुर्थीदत्तायदत्ताभ्याम्दत्तेभ्यः
पञ्चमीदत्तात् / दत्ताद्दत्ताभ्याम्दत्तेभ्यः
षष्ठीदत्तस्यदत्तयोःदत्तानाम्
सप्तमीदत्तेदत्तयोःदत्तेषु
सम्बोधनहे दत्तहे दत्तौहे दत्ताः

अर्थ: दिया हुआ, प्रदत्त, प्रस्तुत किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दत्त (नपुंसकलिङ्ग)

दिया हुआ, प्रदत्त, प्रस्तुत किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादत्तम्दत्तेदत्तानि
द्वितीयादत्तम्दत्तेदत्तानि
तृतीयादत्तेनदत्ताभ्याम्दत्तैः
चतुर्थीदत्तायदत्ताभ्याम्दत्तेभ्यः
पञ्चमीदत्तात् / दत्ताद्दत्ताभ्याम्दत्तेभ्यः
षष्ठीदत्तस्यदत्तयोःदत्तानाम्
सप्तमीदत्तेदत्तयोःदत्तेषु
सम्बोधनहे दत्तहे दत्तेहे दत्तानि

अर्थ: दिया हुआ, प्रदत्त, प्रस्तुत किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें