🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:15:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दत्तवत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादत्तवान्दत्तवन्तौदत्तवन्तः
द्वितीयादत्तवन्तम्दत्तवन्तौदत्तवतः
तृतीयादत्तवतादत्तवद्भ्याम्दत्तवद्भिः
चतुर्थीदत्तवतेदत्तवद्भ्याम्दत्तवद्भ्यः
पञ्चमीदत्तवतःदत्तवद्भ्याम्दत्तवद्भ्यः
षष्ठीदत्तवतःदत्तवतोःदत्तवताम्
सप्तमीदत्तवतिदत्तवतोःदत्तवत्सु
सम्बोधनहे दत्तवन्हे दत्तवन्तौहे दत्तवन्तः

अर्थ: —
English: one who has given.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दत्तवत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादत्तवत् / दत्तवद्दत्तवतीदत्तवन्ति
द्वितीयादत्तवत् / दत्तवद्दत्तवतीदत्तवन्ति
तृतीयादत्तवतादत्तवद्भ्याम्दत्तवद्भिः
चतुर्थीदत्तवतेदत्तवद्भ्याम्दत्तवद्भ्यः
पञ्चमीदत्तवतःदत्तवद्भ्याम्दत्तवद्भ्यः
षष्ठीदत्तवतःदत्तवतोःदत्तवताम्
सप्तमीदत्तवतिदत्तवतोःदत्तवत्सु
सम्बोधनहे दत्तवत् / हे दत्तवद्हे दत्तवतीहे दत्तवन्ति

अर्थ: —
English: one who has given.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬