🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:03:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दत्तवर (पुंलिङ्ग)

दत्त (दिया हुआ, प्रदत्त) + वर (छाँट, चुनाव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादत्तवरःदत्तवरौदत्तवराः
द्वितीयादत्तवरम्दत्तवरौदत्तवरान्
तृतीयादत्तवरेणदत्तवराभ्याम्दत्तवरैः
चतुर्थीदत्तवरायदत्तवराभ्याम्दत्तवरेभ्यः
पञ्चमीदत्तवरात् / दत्तवराद्दत्तवराभ्याम्दत्तवरेभ्यः
षष्ठीदत्तवरस्यदत्तवरयोःदत्तवराणाम्
सप्तमीदत्तवरेदत्तवरयोःदत्तवरेषु
सम्बोधनहे दत्तवरहे दत्तवरौहे दत्तवराः

अर्थ: दत्त (दिया हुआ, प्रदत्त) + वर (छाँट, चुनाव)
English: presented with the choice of a boon, Hariv.; R. i, 1, 22

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दत्तवर (नपुंसकलिङ्ग)

दत्त (दिया हुआ, प्रदत्त) + वर (सश्रेष्ठ, उत्तम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादत्तवरम्दत्तवरेदत्तवराणि
द्वितीयादत्तवरम्दत्तवरेदत्तवराणि
तृतीयादत्तवरेणदत्तवराभ्याम्दत्तवरैः
चतुर्थीदत्तवरायदत्तवराभ्याम्दत्तवरेभ्यः
पञ्चमीदत्तवरात् / दत्तवराद्दत्तवराभ्याम्दत्तवरेभ्यः
षष्ठीदत्तवरस्यदत्तवरयोःदत्तवराणाम्
सप्तमीदत्तवरेदत्तवरयोःदत्तवरेषु
सम्बोधनहे दत्तवरहे दत्तवरेहे दत्तवराणि

अर्थ: दत्त (दिया हुआ, प्रदत्त) + वर (सश्रेष्ठ, उत्तम)
English: presented with the choice of a boon, Hariv.; R. i, 1, 22

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें