🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:20:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दयाकृत् (पुंलिङ्ग)

दया (तरस, सुकुमारता) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादयाकृत् / दयाकृद्दयाकृतौदयाकृतः
द्वितीयादयाकृतम्दयाकृतौदयाकृतः
तृतीयादयाकृतादयाकृद्भ्याम्दयाकृद्भिः
चतुर्थीदयाकृतेदयाकृद्भ्याम्दयाकृद्भ्यः
पञ्चमीदयाकृतःदयाकृद्भ्याम्दयाकृद्भ्यः
षष्ठीदयाकृतःदयाकृतोःदयाकृताम्
सप्तमीदयाकृतिदयाकृतोःदयाकृत्सु
सम्बोधनहे दयाकृत् / हे दयाकृद्हे दयाकृतौहे दयाकृतः

अर्थ: दया (तरस, सुकुमारता) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: pitiful.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दयाकृत् (नपुंसकलिङ्ग)

दया (तरस, सुकुमारता) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादयाकृत् / दयाकृद्दयाकृतीदयाकृन्ति
द्वितीयादयाकृत् / दयाकृद्दयाकृतीदयाकृन्ति / दयाकानि
तृतीयादयाक्ना / दयाकृतादयाकृद्भ्याम् / दयाकभ्याम्दयाकृद्भिः / दयाकभिः
चतुर्थीदयाक्ने / दयाकृतेदयाकृद्भ्याम् / दयाकभ्याम्दयाकृद्भ्यः / दयाकभ्यः
पञ्चमीदयाक्नः / दयाकृतःदयाकृद्भ्याम् / दयाकभ्याम्दयाकृद्भ्यः / दयाकभ्यः
षष्ठीदयाक्नः / दयाकृतःदयाक्नोः / दयाकृतोःदयाक्नाम् / दयाकृताम्
सप्तमीदयाकनि / दयाक्नि / दयाकृतिदयाक्नोः / दयाकृतोःदयाकृत्सु / दयाकसु
सम्बोधनहे दयाकृत् / हे दयाकृद्हे दयाकृतीहे दयाकृन्ति

अर्थ: दया (तरस, सुकुमारता) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: pitiful.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें