🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:26:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दयायुक्त (पुंलिङ्ग)

दया (तरस, सुकुमारता) + अयुक्त ("अभ्याससापेक्ष, अनभ्यस्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादयायुक्तःदयायुक्तौदयायुक्ताः
द्वितीयादयायुक्तम्दयायुक्तौदयायुक्तान्
तृतीयादयायुक्तेनदयायुक्ताभ्याम्दयायुक्तैः
चतुर्थीदयायुक्तायदयायुक्ताभ्याम्दयायुक्तेभ्यः
पञ्चमीदयायुक्तात् / दयायुक्ताद्दयायुक्ताभ्याम्दयायुक्तेभ्यः
षष्ठीदयायुक्तस्यदयायुक्तयोःदयायुक्तानाम्
सप्तमीदयायुक्तेदयायुक्तयोःदयायुक्तेषु
सम्बोधनहे दयायुक्तहे दयायुक्तौहे दयायुक्ताः

अर्थ: दया (तरस, सुकुमारता) + अयुक्त ("अभ्याससापेक्ष, अनभ्यस्त)
English: id.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दयायुक्त (नपुंसकलिङ्ग)

दया (तरस, सुकुमारता) + अयुक्त ("अभ्याससापेक्ष, अनभ्यस्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादयायुक्तम्दयायुक्तेदयायुक्तानि
द्वितीयादयायुक्तम्दयायुक्तेदयायुक्तानि
तृतीयादयायुक्तेनदयायुक्ताभ्याम्दयायुक्तैः
चतुर्थीदयायुक्तायदयायुक्ताभ्याम्दयायुक्तेभ्यः
पञ्चमीदयायुक्तात् / दयायुक्ताद्दयायुक्ताभ्याम्दयायुक्तेभ्यः
षष्ठीदयायुक्तस्यदयायुक्तयोःदयायुक्तानाम्
सप्तमीदयायुक्तेदयायुक्तयोःदयायुक्तेषु
सम्बोधनहे दयायुक्तहे दयायुक्तेहे दयायुक्तानि

अर्थ: दया (तरस, सुकुमारता) + अयुक्त ("अभ्याससापेक्ष, अनभ्यस्त)
English: id.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬