🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:46:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दर्पक (पुंलिङ्ग)

प्रेम के देवता, कामदेव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्पकःदर्पकौदर्पकाः
द्वितीयादर्पकम्दर्पकौदर्पकान्
तृतीयादर्पकेणदर्पकाभ्याम्दर्पकैः
चतुर्थीदर्पकायदर्पकाभ्याम्दर्पकेभ्यः
पञ्चमीदर्पकात् / दर्पकाद्दर्पकाभ्याम्दर्पकेभ्यः
षष्ठीदर्पकस्यदर्पकयोःदर्पकाणाम्
सप्तमीदर्पकेदर्पकयोःदर्पकेषु
सम्बोधनहे दर्पकहे दर्पकौहे दर्पकाः

अर्थ: प्रेम के देवता, कामदेव
संस्कृत: पर्याय: मदन, मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन

📚 अमरकोश में:
• कामदेव के नाम (१.१.२७) — पर्याय: मदन, मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन, कन्दर्प, अनङ्ग, काम, पञ्चशर, स्मर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दर्पक (नपुंसकलिङ्ग)

प्रेम के देवता, कामदेव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्पकम्दर्पकेदर्पकाणि
द्वितीयादर्पकम्दर्पकेदर्पकाणि
तृतीयादर्पकेणदर्पकाभ्याम्दर्पकैः
चतुर्थीदर्पकायदर्पकाभ्याम्दर्पकेभ्यः
पञ्चमीदर्पकात् / दर्पकाद्दर्पकाभ्याम्दर्पकेभ्यः
षष्ठीदर्पकस्यदर्पकयोःदर्पकाणाम्
सप्तमीदर्पकेदर्पकयोःदर्पकेषु
सम्बोधनहे दर्पकहे दर्पकेहे दर्पकाणि

अर्थ: प्रेम के देवता, कामदेव
संस्कृत: पर्याय: मदन, मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन
English: ifc. making proud, W.

📚 अमरकोश में:
• कामदेव के नाम (१.१.२७) — पर्याय: मदन, मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन, कन्दर्प, अनङ्ग, काम, पञ्चशर, स्मर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें