🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:03:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दर्पहर (पुंलिङ्ग)

दर्प (घमण्ड, अहङ्कार) + हर (ले जाने वाला, हटाने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्पहरःदर्पहरौदर्पहराः
द्वितीयादर्पहरम्दर्पहरौदर्पहरान्
तृतीयादर्पहरेणदर्पहराभ्याम्दर्पहरैः
चतुर्थीदर्पहरायदर्पहराभ्याम्दर्पहरेभ्यः
पञ्चमीदर्पहरात् / दर्पहराद्दर्पहराभ्याम्दर्पहरेभ्यः
षष्ठीदर्पहरस्यदर्पहरयोःदर्पहराणाम्
सप्तमीदर्पहरेदर्पहरयोःदर्पहरेषु
सम्बोधनहे दर्पहरहे दर्पहरौहे दर्पहराः

अर्थ: दर्प (घमण्ड, अहङ्कार) + हर (ले जाने वाला, हटाने वाला)
English: = -ह, Subh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दर्पहर (नपुंसकलिङ्ग)

दर्प (घमण्ड, अहङ्कार) + हर (ले जाने वाला, हटाने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्पहरम्दर्पहरेदर्पहराणि
द्वितीयादर्पहरम्दर्पहरेदर्पहराणि
तृतीयादर्पहरेणदर्पहराभ्याम्दर्पहरैः
चतुर्थीदर्पहरायदर्पहराभ्याम्दर्पहरेभ्यः
पञ्चमीदर्पहरात् / दर्पहराद्दर्पहराभ्याम्दर्पहरेभ्यः
षष्ठीदर्पहरस्यदर्पहरयोःदर्पहराणाम्
सप्तमीदर्पहरेदर्पहरयोःदर्पहरेषु
सम्बोधनहे दर्पहरहे दर्पहरेहे दर्पहराणि

अर्थ: दर्प (घमण्ड, अहङ्कार) + हर (ले जाने वाला, हटाने वाला)
English: = -ह, Subh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें