🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:44:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दर्वी (पुंलिङ्ग)

कड़छी, चम्मच

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्वीःदर्वियौदर्वियः
द्वितीयादर्वियम्दर्वियौदर्वियः
तृतीयादर्वियादर्वीभ्याम्दर्वीभिः
चतुर्थीदर्वियेदर्वीभ्याम्दर्वीभ्यः
पञ्चमीदर्वियःदर्वीभ्याम्दर्वीभ्यः
षष्ठीदर्वियःदर्वियोःदर्वियाम्
सप्तमीदर्वियिदर्वियोःदर्वीषु
सम्बोधनहे दर्वीःहे दर्वियौहे दर्वियः

अर्थ: कड़छी, चम्मच

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दर्वी (स्त्रीलिङ्ग)

कड़छी, चम्मच

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्वीदर्व्यौदर्व्यः
द्वितीयादर्वीम्दर्व्यौदर्वीः
तृतीयादर्व्यादर्वीभ्याम्दर्वीभिः
चतुर्थीदर्व्यैदर्वीभ्याम्दर्वीभ्यः
पञ्चमीदर्व्याःदर्वीभ्याम्दर्वीभ्यः
षष्ठीदर्व्याःदर्व्योःदर्वीणाम्
सप्तमीदर्व्याम्दर्व्योःदर्वीषु
सम्बोधनहे दर्विहे दर्व्यौहे दर्व्यः

अर्थ: कड़छी, चम्मच
English: = °वि, a ladle, VS. ii, 49 (voc. °वि; cf. Pāṇ. vii, 3, 109; Vārtt. 2), Kauś.; ĀśvGṛ.; PārGṛ.; Gobh.; MBh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें