🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:11:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दर्वीकर (पुंलिङ्ग)

साँप, सर्प

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्वीकरःदर्वीकरौदर्वीकराः
द्वितीयादर्वीकरम्दर्वीकरौदर्वीकरान्
तृतीयादर्वीकरेणदर्वीकराभ्याम्दर्वीकरैः
चतुर्थीदर्वीकरायदर्वीकराभ्याम्दर्वीकरेभ्यः
पञ्चमीदर्वीकरात् / दर्वीकराद्दर्वीकराभ्याम्दर्वीकरेभ्यः
षष्ठीदर्वीकरस्यदर्वीकरयोःदर्वीकराणाम्
सप्तमीदर्वीकरेदर्वीकरयोःदर्वीकरेषु
सम्बोधनहे दर्वीकरहे दर्वीकरौहे दर्वीकराः

अर्थ: साँप, सर्प
संस्कृत: पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि

📚 अमरकोश में:
• साँप के और नाम (१.८.८) — पर्याय: दीर्घपृष्ठ, दन्दशूक, बिलेशय, उरग, पन्नग, भोगी, जिह्मग, पवनाशन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें