🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:08:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दर्शत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्शतःदर्शतौदर्शताः
द्वितीयादर्शतम्दर्शतौदर्शतान्
तृतीयादर्शतेनदर्शताभ्याम्दर्शतैः
चतुर्थीदर्शतायदर्शताभ्याम्दर्शतेभ्यः
पञ्चमीदर्शतात् / दर्शताद्दर्शताभ्याम्दर्शतेभ्यः
षष्ठीदर्शतस्यदर्शतयोःदर्शतानाम्
सप्तमीदर्शतेदर्शतयोःदर्शतेषु
सम्बोधनहे दर्शतहे दर्शतौहे दर्शताः

अर्थ: —
English: visible, striking the eye, conspicuous, beautiful, RV.; AV. iv, vii, xviii; ŚBr. xiv, 8

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दर्शत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्शतम्दर्शतेदर्शतानि
द्वितीयादर्शतम्दर्शतेदर्शतानि
तृतीयादर्शतेनदर्शताभ्याम्दर्शतैः
चतुर्थीदर्शतायदर्शताभ्याम्दर्शतेभ्यः
पञ्चमीदर्शतात् / दर्शताद्दर्शताभ्याम्दर्शतेभ्यः
षष्ठीदर्शतस्यदर्शतयोःदर्शतानाम्
सप्तमीदर्शतेदर्शतयोःदर्शतेषु
सम्बोधनहे दर्शतहे दर्शतेहे दर्शतानि

अर्थ: —
English: visible, striking the eye, conspicuous, beautiful, RV.; AV. iv, vii, xviii; ŚBr. xiv, 8

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें