🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:10 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दर्शन (नपुंसकलिङ्ग)

देखना, दर्शन करना, निरीक्षण करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्शनम्दर्शनेदर्शनानि
द्वितीयादर्शनम्दर्शनेदर्शनानि
तृतीयादर्शनेनदर्शनाभ्याम्दर्शनैः
चतुर्थीदर्शनायदर्शनाभ्याम्दर्शनेभ्यः
पञ्चमीदर्शनात् / दर्शनाद्दर्शनाभ्याम्दर्शनेभ्यः
षष्ठीदर्शनस्यदर्शनयोःदर्शनानाम्
सप्तमीदर्शनेदर्शनयोःदर्शनेषु
सम्बोधनहे दर्शनहे दर्शनेहे दर्शनानि

अर्थ: देखना, दर्शन करना, निरीक्षण करना
संस्कृत: पर्याय: निर्वर्णन, निध्यान, आलोकन, ईक्षण, दृष्टि

📚 अमरकोश में:
• ध्यान से देखना (३.२.३१) — पर्याय: निर्वर्णन, निध्यान, आलोकन, ईक्षण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें