🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:44:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दशरथ (पुंलिङ्ग)

अयोध्या का एक प्रसिद्ध राजा, अज का पुत्र, राम और उनके तीन भाइयों का पिता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादशरथःदशरथौदशरथाः
द्वितीयादशरथम्दशरथौदशरथान्
तृतीयादशरथेनदशरथाभ्याम्दशरथैः
चतुर्थीदशरथायदशरथाभ्याम्दशरथेभ्यः
पञ्चमीदशरथात् / दशरथाद्दशरथाभ्याम्दशरथेभ्यः
षष्ठीदशरथस्यदशरथयोःदशरथानाम्
सप्तमीदशरथेदशरथयोःदशरथेषु
सम्बोधनहे दशरथहे दशरथौहे दशरथाः

अर्थ: अयोध्या का एक प्रसिद्ध राजा, अज का पुत्र, राम और उनके तीन भाइयों का पिता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दशरथ (नपुंसकलिङ्ग)

अयोध्या का एक प्रसिद्ध राजा, अज का पुत्र, राम और उनके तीन भाइयों का पिता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादशरथम्दशरथेदशरथानि
द्वितीयादशरथम्दशरथेदशरथानि
तृतीयादशरथेनदशरथाभ्याम्दशरथैः
चतुर्थीदशरथायदशरथाभ्याम्दशरथेभ्यः
पञ्चमीदशरथात् / दशरथाद्दशरथाभ्याम्दशरथेभ्यः
षष्ठीदशरथस्यदशरथयोःदशरथानाम्
सप्तमीदशरथेदशरथयोःदशरथेषु
सम्बोधनहे दशरथहे दशरथेहे दशरथानि

अर्थ: अयोध्या का एक प्रसिद्ध राजा, अज का पुत्र, राम और उनके तीन भाइयों का पिता
English: (द॑श्°) having 10 chariots, RV. i, 126, 4

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें