🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:46:45 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दशाग्नि (पुंलिङ्ग)

दशा (कपड़े पर लगी गोट, झालर) + अग्नि (आग, कोपाग्नि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादशाग्निःदशाग्नीदशाग्नयः
द्वितीयादशाग्निम्दशाग्नीदशाग्नीन्
तृतीयादशाग्निनादशाग्निभ्याम्दशाग्निभिः
चतुर्थीदशाग्नयेदशाग्निभ्याम्दशाग्निभ्यः
पञ्चमीदशाग्नेःदशाग्निभ्याम्दशाग्निभ्यः
षष्ठीदशाग्नेःदशाग्न्योःदशाग्नीनाम्
सप्तमीदशाग्नौदशाग्न्योःदशाग्निषु
सम्बोधनहे दशाग्नेहे दशाग्नीहे दशाग्नयः

अर्थ: दशा (कपड़े पर लगी गोट, झालर) + अग्नि (आग, कोपाग्नि)
English: worshipping 10 Agnāyīs, Pat. on Pāṇ. i, 1, 58, Vārtt. 2 and, 4-1, 36, Vārtt. 2.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दशाग्नि (नपुंसकलिङ्ग)

दशा (कपड़े पर लगी गोट, झालर) + अग्नि (आग, कोपाग्नि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादशाग्निदशाग्निनीदशाग्नीनि
द्वितीयादशाग्निदशाग्निनीदशाग्नीनि
तृतीयादशाग्निनादशाग्निभ्याम्दशाग्निभिः
चतुर्थीदशाग्निने / दशाग्नयेदशाग्निभ्याम्दशाग्निभ्यः
पञ्चमीदशाग्निनः / दशाग्नेःदशाग्निभ्याम्दशाग्निभ्यः
षष्ठीदशाग्निनः / दशाग्नेःदशाग्निनोः / दशाग्न्योःदशाग्नीनाम्
सप्तमीदशाग्निनि / दशाग्नौदशाग्निनोः / दशाग्न्योःदशाग्निषु
सम्बोधनहे दशाग्नि / हे दशाग्नेहे दशाग्निनीहे दशाग्नीनि

अर्थ: दशा (कपड़े पर लगी गोट, झालर) + अग्नि (आग, कोपाग्नि)
English: worshipping 10 Agnāyīs, Pat. on Pāṇ. i, 1, 58, Vārtt. 2 and, 4-1, 36, Vārtt. 2.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬