🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:00:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दावपरीत (पुंलिङ्ग)

दाव (वन, जंगल) + परीत (पकड़ा हुआ, अधिकार में किया हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादावपरीतःदावपरीतौदावपरीताः
द्वितीयादावपरीतम्दावपरीतौदावपरीतान्
तृतीयादावपरीतेनदावपरीताभ्याम्दावपरीतैः
चतुर्थीदावपरीतायदावपरीताभ्याम्दावपरीतेभ्यः
पञ्चमीदावपरीतात् / दावपरीताद्दावपरीताभ्याम्दावपरीतेभ्यः
षष्ठीदावपरीतस्यदावपरीतयोःदावपरीतानाम्
सप्तमीदावपरीतेदावपरीतयोःदावपरीतेषु
सम्बोधनहे दावपरीतहे दावपरीतौहे दावपरीताः

अर्थ: दाव (वन, जंगल) + परीत (पकड़ा हुआ, अधिकार में किया हुआ)
English: surrounded by fire, VarBṛS. xxiv, 15.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दावपरीत (नपुंसकलिङ्ग)

दाव (वन, जंगल) + परीत (पकड़ा हुआ, अधिकार में किया हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादावपरीतम्दावपरीतेदावपरीतानि
द्वितीयादावपरीतम्दावपरीतेदावपरीतानि
तृतीयादावपरीतेनदावपरीताभ्याम्दावपरीतैः
चतुर्थीदावपरीतायदावपरीताभ्याम्दावपरीतेभ्यः
पञ्चमीदावपरीतात् / दावपरीताद्दावपरीताभ्याम्दावपरीतेभ्यः
षष्ठीदावपरीतस्यदावपरीतयोःदावपरीतानाम्
सप्तमीदावपरीतेदावपरीतयोःदावपरीतेषु
सम्बोधनहे दावपरीतहे दावपरीतेहे दावपरीतानि

अर्थ: दाव (वन, जंगल) + परीत (पकड़ा हुआ, अधिकार में किया हुआ)
English: surrounded by fire, VarBṛS. xxiv, 15.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें