🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:09:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दाशकण्ठ (पुंलिङ्ग)

दाश (ट, नस्य आत्वम्" मछुवा) + कण्ठ (गला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादाशकण्ठःदाशकण्ठौदाशकण्ठाः
द्वितीयादाशकण्ठम्दाशकण्ठौदाशकण्ठान्
तृतीयादाशकण्ठेनदाशकण्ठाभ्याम्दाशकण्ठैः
चतुर्थीदाशकण्ठायदाशकण्ठाभ्याम्दाशकण्ठेभ्यः
पञ्चमीदाशकण्ठात् / दाशकण्ठाद्दाशकण्ठाभ्याम्दाशकण्ठेभ्यः
षष्ठीदाशकण्ठस्यदाशकण्ठयोःदाशकण्ठानाम्
सप्तमीदाशकण्ठेदाशकण्ठयोःदाशकण्ठेषु
सम्बोधनहे दाशकण्ठहे दाशकण्ठौहे दाशकण्ठाः

अर्थ: दाश (ट, नस्य आत्वम्" मछुवा) + कण्ठ (गला)
English: belonging to Daśakaṇṭha, i.e. Rāvaṇa, Bālar. x, 37.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दाशकण्ठ (नपुंसकलिङ्ग)

दाश (ट, नस्य आत्वम्" मछुवा) + कण्ठ (गला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादाशकण्ठम्दाशकण्ठेदाशकण्ठानि
द्वितीयादाशकण्ठम्दाशकण्ठेदाशकण्ठानि
तृतीयादाशकण्ठेनदाशकण्ठाभ्याम्दाशकण्ठैः
चतुर्थीदाशकण्ठायदाशकण्ठाभ्याम्दाशकण्ठेभ्यः
पञ्चमीदाशकण्ठात् / दाशकण्ठाद्दाशकण्ठाभ्याम्दाशकण्ठेभ्यः
षष्ठीदाशकण्ठस्यदाशकण्ठयोःदाशकण्ठानाम्
सप्तमीदाशकण्ठेदाशकण्ठयोःदाशकण्ठेषु
सम्बोधनहे दाशकण्ठहे दाशकण्ठेहे दाशकण्ठानि

अर्थ: दाश (ट, नस्य आत्वम्" मछुवा) + कण्ठ (गला)
English: belonging to Daśakaṇṭha, i.e. Rāvaṇa, Bālar. x, 37.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬