🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:10:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दिवाभूत (पुंलिङ्ग)

दिव (वन, जङ्गल) + अभूत ("सत्ताहीन, जो हुआ न हो)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादिवाभूतःदिवाभूतौदिवाभूताः
द्वितीयादिवाभूतम्दिवाभूतौदिवाभूतान्
तृतीयादिवाभूतेनदिवाभूताभ्याम्दिवाभूतैः
चतुर्थीदिवाभूतायदिवाभूताभ्याम्दिवाभूतेभ्यः
पञ्चमीदिवाभूतात् / दिवाभूताद्दिवाभूताभ्याम्दिवाभूतेभ्यः
षष्ठीदिवाभूतस्यदिवाभूतयोःदिवाभूतानाम्
सप्तमीदिवाभूतेदिवाभूतयोःदिवाभूतेषु
सम्बोधनहे दिवाभूतहे दिवाभूतौहे दिवाभूताः

अर्थ: दिव (वन, जङ्गल) + अभूत ("सत्ताहीन, जो हुआ न हो)
English: turned into day, become bright (night), MBh. xiv, 1757.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दिवाभूत (नपुंसकलिङ्ग)

दिव (वन, जङ्गल) + अभूत ("सत्ताहीन, जो हुआ न हो)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादिवाभूतम्दिवाभूतेदिवाभूतानि
द्वितीयादिवाभूतम्दिवाभूतेदिवाभूतानि
तृतीयादिवाभूतेनदिवाभूताभ्याम्दिवाभूतैः
चतुर्थीदिवाभूतायदिवाभूताभ्याम्दिवाभूतेभ्यः
पञ्चमीदिवाभूतात् / दिवाभूताद्दिवाभूताभ्याम्दिवाभूतेभ्यः
षष्ठीदिवाभूतस्यदिवाभूतयोःदिवाभूतानाम्
सप्तमीदिवाभूतेदिवाभूतयोःदिवाभूतेषु
सम्बोधनहे दिवाभूतहे दिवाभूतेहे दिवाभूतानि

अर्थ: दिव (वन, जङ्गल) + अभूत ("सत्ताहीन, जो हुआ न हो)
English: turned into day, become bright (night), MBh. xiv, 1757.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें