🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:18:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दिशा (स्त्रीलिङ्ग)

पृथ्वी का चौथाई, ओर, तरफ, प्रदेश

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादिशादिशेदिशाः
द्वितीयादिशाम्दिशेदिशाः / दिशः
तृतीयादिशा / दिशयादिशाभ्याम् / दिज्भ्याम् / दिड्भ्याम्दिशाभिः / दिज्भिः / दिड्भिः
चतुर्थीदिशायै / दिशेदिशाभ्याम् / दिज्भ्याम् / दिड्भ्याम्दिशाभ्यः / दिज्भ्यः / दिड्भ्यः
पञ्चमीदिशायाः / दिशःदिशाभ्याम् / दिज्भ्याम् / दिड्भ्याम्दिशाभ्यः / दिज्भ्यः / दिड्भ्यः
षष्ठीदिशायाः / दिशःदिशयोः / दिशोःदिशानाम् / दिशाम्
सप्तमीदिशायाम् / दिशिदिशयोः / दिशोःदिशासु / दिच्छु / दिच्शु / दिट्त्सु / दिट्सु
सम्बोधनहे दिशेहे दिशेहे दिशाः

अर्थ: पृथ्वी का चौथाई, ओर, तरफ, प्रदेश

📚 अमरकोश में:
• युग (३.३.३०) — पर्याय: गाड़ी, जोड़ा, सत्ययुग, स्वर्ग, बाण, पशु, वाणी, वज्र, नेत्र, किरण
• गो (पुं॰/स्त्री॰, प्रयोग देखकर) (३.३.३१) — पर्याय: स्वर्ग, बाण, पशु, वाणी, वज्र, आँख, किरण, पृथ्वी, जल
• काष्ठा (३.३.४७) — पर्याय: उत्कर्ष, सीमा, स्थिति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें