🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:47:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दिष्टपर (पुंलिङ्ग)

दिष्ट (दिखलाया हुआ, संकेतित) + पर (उच्चतम, महत्तम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादिष्टपरःदिष्टपरौदिष्टपराः
द्वितीयादिष्टपरम्दिष्टपरौदिष्टपरान्
तृतीयादिष्टपरेणदिष्टपराभ्याम्दिष्टपरैः
चतुर्थीदिष्टपरायदिष्टपराभ्याम्दिष्टपरेभ्यः
पञ्चमीदिष्टपरात् / दिष्टपराद्दिष्टपराभ्याम्दिष्टपरेभ्यः
षष्ठीदिष्टपरस्यदिष्टपरयोःदिष्टपराणाम्
सप्तमीदिष्टपरेदिष्टपरयोःदिष्टपरेषु
सम्बोधनहे दिष्टपरहे दिष्टपरौहे दिष्टपराः

अर्थ: दिष्ट (दिखलाया हुआ, संकेतित) + पर (उच्चतम, महत्तम)
English: relying on fate, fatalist, MBh. iii, 1214.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दिष्टपर (नपुंसकलिङ्ग)

दिष्ट (दिखलाया हुआ, संकेतित) + पर (उच्चतम, महत्तम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादिष्टपरम्दिष्टपरेदिष्टपराणि
द्वितीयादिष्टपरम्दिष्टपरेदिष्टपराणि
तृतीयादिष्टपरेणदिष्टपराभ्याम्दिष्टपरैः
चतुर्थीदिष्टपरायदिष्टपराभ्याम्दिष्टपरेभ्यः
पञ्चमीदिष्टपरात् / दिष्टपराद्दिष्टपराभ्याम्दिष्टपरेभ्यः
षष्ठीदिष्टपरस्यदिष्टपरयोःदिष्टपराणाम्
सप्तमीदिष्टपरेदिष्टपरयोःदिष्टपरेषु
सम्बोधनहे दिष्टपरहे दिष्टपरेहे दिष्टपराणि

अर्थ: दिष्ट (दिखलाया हुआ, संकेतित) + पर (उच्चतम, महत्तम)
English: relying on fate, fatalist, MBh. iii, 1214.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬