🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:49:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दिष्णु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादिष्णुःदिष्णूदिष्णवः
द्वितीयादिष्णुम्दिष्णूदिष्णून्
तृतीयादिष्णुनादिष्णुभ्याम्दिष्णुभिः
चतुर्थीदिष्णवेदिष्णुभ्याम्दिष्णुभ्यः
पञ्चमीदिष्णोःदिष्णुभ्याम्दिष्णुभ्यः
षष्ठीदिष्णोःदिष्ण्वोःदिष्णूनाम्
सप्तमीदिष्णौदिष्ण्वोःदिष्णुषु
सम्बोधनहे दिष्णोहे दिष्णूहे दिष्णवः

अर्थ: —
English: = देष्णु liberal.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दिष्णु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादिष्णुदिष्णुनीदिष्णूनि
द्वितीयादिष्णुदिष्णुनीदिष्णूनि
तृतीयादिष्णुनादिष्णुभ्याम्दिष्णुभिः
चतुर्थीदिष्णुने / दिष्णवेदिष्णुभ्याम्दिष्णुभ्यः
पञ्चमीदिष्णुनः / दिष्णोःदिष्णुभ्याम्दिष्णुभ्यः
षष्ठीदिष्णुनः / दिष्णोःदिष्णुनोः / दिष्ण्वोःदिष्णूनाम्
सप्तमीदिष्णुनि / दिष्णौदिष्णुनोः / दिष्ण्वोःदिष्णुषु
सम्बोधनहे दिष्णु / हे दिष्णोहे दिष्णुनीहे दिष्णूनि

अर्थ: —
English: = देष्णु liberal.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें