🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:19:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दीनदीन (पुंलिङ्ग)

दीन (दुःखी, नष्ट- भ्रष्ट) + दीन (गरीब आदमी, दुःखी या विपद्ग्रस्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादीनदीनःदीनदीनौदीनदीनाः
द्वितीयादीनदीनम्दीनदीनौदीनदीनान्
तृतीयादीनदीनेनदीनदीनाभ्याम्दीनदीनैः
चतुर्थीदीनदीनायदीनदीनाभ्याम्दीनदीनेभ्यः
पञ्चमीदीनदीनात् / दीनदीनाद्दीनदीनाभ्याम्दीनदीनेभ्यः
षष्ठीदीनदीनस्यदीनदीनयोःदीनदीनानाम्
सप्तमीदीनदीनेदीनदीनयोःदीनदीनेषु
सम्बोधनहे दीनदीनहे दीनदीनौहे दीनदीनाः

अर्थ: दीन (दुःखी, नष्ट- भ्रष्ट) + दीन (गरीब आदमी, दुःखी या विपद्ग्रस्त)
English: very wretched or miserable, Bhām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दीनदीन (नपुंसकलिङ्ग)

दीन (दुःखी, नष्ट- भ्रष्ट) + दीन (दुःखी, नष्ट- भ्रष्ट)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादीनदीनम्दीनदीनेदीनदीनानि
द्वितीयादीनदीनम्दीनदीनेदीनदीनानि
तृतीयादीनदीनेनदीनदीनाभ्याम्दीनदीनैः
चतुर्थीदीनदीनायदीनदीनाभ्याम्दीनदीनेभ्यः
पञ्चमीदीनदीनात् / दीनदीनाद्दीनदीनाभ्याम्दीनदीनेभ्यः
षष्ठीदीनदीनस्यदीनदीनयोःदीनदीनानाम्
सप्तमीदीनदीनेदीनदीनयोःदीनदीनेषु
सम्बोधनहे दीनदीनहे दीनदीनेहे दीनदीनानि

अर्थ: दीन (दुःखी, नष्ट- भ्रष्ट) + दीन (दुःखी, नष्ट- भ्रष्ट)
English: very wretched or miserable, Bhām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें