🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:08:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दीनवर्ण (पुंलिङ्ग)

दीन (दुःखी, नष्ट- भ्रष्ट) + वर्ण (रंग, रोगन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादीनवर्णःदीनवर्णौदीनवर्णाः
द्वितीयादीनवर्णम्दीनवर्णौदीनवर्णान्
तृतीयादीनवर्णेनदीनवर्णाभ्याम्दीनवर्णैः
चतुर्थीदीनवर्णायदीनवर्णाभ्याम्दीनवर्णेभ्यः
पञ्चमीदीनवर्णात् / दीनवर्णाद्दीनवर्णाभ्याम्दीनवर्णेभ्यः
षष्ठीदीनवर्णस्यदीनवर्णयोःदीनवर्णानाम्
सप्तमीदीनवर्णेदीनवर्णयोःदीनवर्णेषु
सम्बोधनहे दीनवर्णहे दीनवर्णौहे दीनवर्णाः

अर्थ: दीन (दुःखी, नष्ट- भ्रष्ट) + वर्ण (रंग, रोगन)
English: discoloured, pale, MBh. iii, 15677.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दीनवर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

दीन (दुःखी, नष्ट- भ्रष्ट) + वर्ण (श्रेणी, वंश)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादीनवर्णम्दीनवर्णेदीनवर्णानि
द्वितीयादीनवर्णम्दीनवर्णेदीनवर्णानि
तृतीयादीनवर्णेनदीनवर्णाभ्याम्दीनवर्णैः
चतुर्थीदीनवर्णायदीनवर्णाभ्याम्दीनवर्णेभ्यः
पञ्चमीदीनवर्णात् / दीनवर्णाद्दीनवर्णाभ्याम्दीनवर्णेभ्यः
षष्ठीदीनवर्णस्यदीनवर्णयोःदीनवर्णानाम्
सप्तमीदीनवर्णेदीनवर्णयोःदीनवर्णेषु
सम्बोधनहे दीनवर्णहे दीनवर्णेहे दीनवर्णानि

अर्थ: दीन (दुःखी, नष्ट- भ्रष्ट) + वर्ण (श्रेणी, वंश)
English: discoloured, pale, MBh. iii, 15677.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें