🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:06:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दीप्तफल (पुंलिङ्ग)

दीप्त (दहकता हुआ, गरम) + फल (परिणाम, फल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादीप्तफलःदीप्तफलौदीप्तफलाः
द्वितीयादीप्तफलम्दीप्तफलौदीप्तफलान्
तृतीयादीप्तफलेनदीप्तफलाभ्याम्दीप्तफलैः
चतुर्थीदीप्तफलायदीप्तफलाभ्याम्दीप्तफलेभ्यः
पञ्चमीदीप्तफलात् / दीप्तफलाद्दीप्तफलाभ्याम्दीप्तफलेभ्यः
षष्ठीदीप्तफलस्यदीप्तफलयोःदीप्तफलानाम्
सप्तमीदीप्तफलेदीप्तफलयोःदीप्तफलेषु
सम्बोधनहे दीप्तफलहे दीप्तफलौहे दीप्तफलाः

अर्थ: दीप्त (दहकता हुआ, गरम) + फल (परिणाम, फल)
English: bearing glorious fruit, Bcar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दीप्तफल (नपुंसकलिङ्ग)

दीप्त (दहकता हुआ, गरम) + फल (फल जैसे वृक्ष का)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादीप्तफलम्दीप्तफलेदीप्तफलानि
द्वितीयादीप्तफलम्दीप्तफलेदीप्तफलानि
तृतीयादीप्तफलेनदीप्तफलाभ्याम्दीप्तफलैः
चतुर्थीदीप्तफलायदीप्तफलाभ्याम्दीप्तफलेभ्यः
पञ्चमीदीप्तफलात् / दीप्तफलाद्दीप्तफलाभ्याम्दीप्तफलेभ्यः
षष्ठीदीप्तफलस्यदीप्तफलयोःदीप्तफलानाम्
सप्तमीदीप्तफलेदीप्तफलयोःदीप्तफलेषु
सम्बोधनहे दीप्तफलहे दीप्तफलेहे दीप्तफलानि

अर्थ: दीप्त (दहकता हुआ, गरम) + फल (फल जैसे वृक्ष का)
English: bearing glorious fruit, Bcar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें