🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:07:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दुग्ध (पुंलिङ्ग)

क्त दुहा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुग्धःदुग्धौदुग्धाः
द्वितीयादुग्धम्दुग्धौदुग्धान्
तृतीयादुग्धेनदुग्धाभ्याम्दुग्धैः
चतुर्थीदुग्धायदुग्धाभ्याम्दुग्धेभ्यः
पञ्चमीदुग्धात् / दुग्धाद्दुग्धाभ्याम्दुग्धेभ्यः
षष्ठीदुग्धस्यदुग्धयोःदुग्धानाम्
सप्तमीदुग्धेदुग्धयोःदुग्धेषु
सम्बोधनहे दुग्धहे दुग्धौहे दुग्धाः

अर्थ: क्त दुहा हुआ
संस्कृत: पर्याय: क्षीर, पयस्

📚 अमरकोश में:
• दूध (२.९.५२) — पर्याय: क्षीर, पयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दुग्ध (नपुंसकलिङ्ग)

क्त दुहा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुग्धम्दुग्धेदुग्धानि
द्वितीयादुग्धम्दुग्धेदुग्धानि
तृतीयादुग्धेनदुग्धाभ्याम्दुग्धैः
चतुर्थीदुग्धायदुग्धाभ्याम्दुग्धेभ्यः
पञ्चमीदुग्धात् / दुग्धाद्दुग्धाभ्याम्दुग्धेभ्यः
षष्ठीदुग्धस्यदुग्धयोःदुग्धानाम्
सप्तमीदुग्धेदुग्धयोःदुग्धेषु
सम्बोधनहे दुग्धहे दुग्धेहे दुग्धानि

अर्थ: क्त दुहा हुआ
संस्कृत: पर्याय: क्षीर, पयस्

📚 अमरकोश में:
• दूध (२.९.५२) — पर्याय: क्षीर, पयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें