🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:09:54 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दुर्गति (स्त्रीलिङ्ग)

दुर्भाग्य, गरीबी, कमी, कष्ट, दरिद्रता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुर्गतिःदुर्गतीदुर्गतयः
द्वितीयादुर्गतिम्दुर्गतीदुर्गतीः
तृतीयादुर्गत्यादुर्गतिभ्याम्दुर्गतिभिः
चतुर्थीदुर्गतये / दुर्गत्यैदुर्गतिभ्याम्दुर्गतिभ्यः
पञ्चमीदुर्गतेः / दुर्गत्याःदुर्गतिभ्याम्दुर्गतिभ्यः
षष्ठीदुर्गतेः / दुर्गत्याःदुर्गत्योःदुर्गतीनाम्
सप्तमीदुर्गतौ / दुर्गत्याम्दुर्गत्योःदुर्गतिषु
सम्बोधनहे दुर्गतेहे दुर्गतीहे दुर्गतयः

अर्थ: दुर्भाग्य, गरीबी, कमी, कष्ट, दरिद्रता
संस्कृत: पर्याय: नारक, नरक, निरय

📚 अमरकोश में:
• नरक के नाम (१.९.१) — पर्याय: नारक, नरक, निरय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दुर्गति (पुंलिङ्ग)

दुर्भाग्य, गरीबी, कमी, कष्ट, दरिद्रता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुर्गतिःदुर्गतीदुर्गतयः
द्वितीयादुर्गतिम्दुर्गतीदुर्गतीन्
तृतीयादुर्गतिनादुर्गतिभ्याम्दुर्गतिभिः
चतुर्थीदुर्गतयेदुर्गतिभ्याम्दुर्गतिभ्यः
पञ्चमीदुर्गतेःदुर्गतिभ्याम्दुर्गतिभ्यः
षष्ठीदुर्गतेःदुर्गत्योःदुर्गतीनाम्
सप्तमीदुर्गतौदुर्गत्योःदुर्गतिषु
सम्बोधनहे दुर्गतेहे दुर्गतीहे दुर्गतयः

अर्थ: दुर्भाग्य, गरीबी, कमी, कष्ट, दरिद्रता
संस्कृत: पर्याय: नारक, नरक, निरय
English: = -गत, R. vii, 88, 3

📚 अमरकोश में:
• नरक के नाम (१.९.१) — पर्याय: नारक, नरक, निरय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दुर्गति (नपुंसकलिङ्ग)

दुर्भाग्य, गरीबी, कमी, कष्ट, दरिद्रता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुर्गतिदुर्गतिनीदुर्गतीनि
द्वितीयादुर्गतिदुर्गतिनीदुर्गतीनि
तृतीयादुर्गतिनादुर्गतिभ्याम्दुर्गतिभिः
चतुर्थीदुर्गतिने / दुर्गतयेदुर्गतिभ्याम्दुर्गतिभ्यः
पञ्चमीदुर्गतिनः / दुर्गतेःदुर्गतिभ्याम्दुर्गतिभ्यः
षष्ठीदुर्गतिनः / दुर्गतेःदुर्गतिनोः / दुर्गत्योःदुर्गतीनाम्
सप्तमीदुर्गतिनि / दुर्गतौदुर्गतिनोः / दुर्गत्योःदुर्गतिषु
सम्बोधनहे दुर्गति / हे दुर्गतेहे दुर्गतिनीहे दुर्गतीनि

अर्थ: दुर्भाग्य, गरीबी, कमी, कष्ट, दरिद्रता
संस्कृत: पर्याय: नारक, नरक, निरय
English: = -गत, R. vii, 88, 3

📚 अमरकोश में:
• नरक के नाम (१.९.१) — पर्याय: नारक, नरक, निरय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬