🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:03:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दुर्जात (पुंलिङ्ग)

दुःखी, अभागा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुर्जातःदुर्जातौदुर्जाताः
द्वितीयादुर्जातम्दुर्जातौदुर्जातान्
तृतीयादुर्जातेनदुर्जाताभ्याम्दुर्जातैः
चतुर्थीदुर्जातायदुर्जाताभ्याम्दुर्जातेभ्यः
पञ्चमीदुर्जातात् / दुर्जाताद्दुर्जाताभ्याम्दुर्जातेभ्यः
षष्ठीदुर्जातस्यदुर्जातयोःदुर्जातानाम्
सप्तमीदुर्जातेदुर्जातयोःदुर्जातेषु
सम्बोधनहे दुर्जातहे दुर्जातौहे दुर्जाताः

अर्थ: दुःखी, अभागा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दुर्जात (नपुंसकलिङ्ग)

दुःखी, अभागा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुर्जातम्दुर्जातेदुर्जातानि
द्वितीयादुर्जातम्दुर्जातेदुर्जातानि
तृतीयादुर्जातेनदुर्जाताभ्याम्दुर्जातैः
चतुर्थीदुर्जातायदुर्जाताभ्याम्दुर्जातेभ्यः
पञ्चमीदुर्जातात् / दुर्जाताद्दुर्जाताभ्याम्दुर्जातेभ्यः
षष्ठीदुर्जातस्यदुर्जातयोःदुर्जातानाम्
सप्तमीदुर्जातेदुर्जातयोःदुर्जातेषु
सम्बोधनहे दुर्जातहे दुर्जातेहे दुर्जातानि

अर्थ: दुःखी, अभागा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें