🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:15:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दुर्दम (पुंलिङ्ग)

जिसे दबाना या वश में करना कठिन हो, जो सीधा न किया जा सके, प्रबल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुर्दमःदुर्दमौदुर्दमाः
द्वितीयादुर्दमम्दुर्दमौदुर्दमान्
तृतीयादुर्दमेनदुर्दमाभ्याम्दुर्दमैः
चतुर्थीदुर्दमायदुर्दमाभ्याम्दुर्दमेभ्यः
पञ्चमीदुर्दमात् / दुर्दमाद्दुर्दमाभ्याम्दुर्दमेभ्यः
षष्ठीदुर्दमस्यदुर्दमयोःदुर्दमानाम्
सप्तमीदुर्दमेदुर्दमयोःदुर्दमेषु
सम्बोधनहे दुर्दमहे दुर्दमौहे दुर्दमाः

अर्थ: जिसे दबाना या वश में करना कठिन हो, जो सीधा न किया जा सके, प्रबल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दुर्दम (नपुंसकलिङ्ग)

जिसे दबाना या वश में करना कठिन हो, जो सीधा न किया जा सके, प्रबल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुर्दमम्दुर्दमेदुर्दमानि
द्वितीयादुर्दमम्दुर्दमेदुर्दमानि
तृतीयादुर्दमेनदुर्दमाभ्याम्दुर्दमैः
चतुर्थीदुर्दमायदुर्दमाभ्याम्दुर्दमेभ्यः
पञ्चमीदुर्दमात् / दुर्दमाद्दुर्दमाभ्याम्दुर्दमेभ्यः
षष्ठीदुर्दमस्यदुर्दमयोःदुर्दमानाम्
सप्तमीदुर्दमेदुर्दमयोःदुर्दमेषु
सम्बोधनहे दुर्दमहे दुर्दमेहे दुर्दमानि

अर्थ: जिसे दबाना या वश में करना कठिन हो, जो सीधा न किया जा सके, प्रबल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें