🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:22:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दुर्लभ (पुंलिङ्ग)

जिसको प्राप्त करना कठिन हो, दुष्प्राप्य, दुस्साध्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुर्लभःदुर्लभौदुर्लभाः
द्वितीयादुर्लभम्दुर्लभौदुर्लभान्
तृतीयादुर्लभेनदुर्लभाभ्याम्दुर्लभैः
चतुर्थीदुर्लभायदुर्लभाभ्याम्दुर्लभेभ्यः
पञ्चमीदुर्लभात् / दुर्लभाद्दुर्लभाभ्याम्दुर्लभेभ्यः
षष्ठीदुर्लभस्यदुर्लभयोःदुर्लभानाम्
सप्तमीदुर्लभेदुर्लभयोःदुर्लभेषु
सम्बोधनहे दुर्लभहे दुर्लभौहे दुर्लभाः

अर्थ: जिसको प्राप्त करना कठिन हो, दुष्प्राप्य, दुस्साध्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दुर्लभ (नपुंसकलिङ्ग)

जिसको प्राप्त करना कठिन हो, दुष्प्राप्य, दुस्साध्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुर्लभम्दुर्लभेदुर्लभानि
द्वितीयादुर्लभम्दुर्लभेदुर्लभानि
तृतीयादुर्लभेनदुर्लभाभ्याम्दुर्लभैः
चतुर्थीदुर्लभायदुर्लभाभ्याम्दुर्लभेभ्यः
पञ्चमीदुर्लभात् / दुर्लभाद्दुर्लभाभ्याम्दुर्लभेभ्यः
षष्ठीदुर्लभस्यदुर्लभयोःदुर्लभानाम्
सप्तमीदुर्लभेदुर्लभयोःदुर्लभेषु
सम्बोधनहे दुर्लभहे दुर्लभेहे दुर्लभानि

अर्थ: जिसको प्राप्त करना कठिन हो, दुष्प्राप्य, दुस्साध्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें