🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:41:27 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

दुश्चर (पुंलिङ्ग)

जिसका पूरा करना कठिन हो, मुश्किल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुश्चरःदुश्चरौदुश्चराः
द्वितीयादुश्चरम्दुश्चरौदुश्चरान्
तृतीयादुश्चरेणदुश्चराभ्याम्दुश्चरैः
चतुर्थीदुश्चरायदुश्चराभ्याम्दुश्चरेभ्यः
पञ्चमीदुश्चरात् / दुश्चराद्दुश्चराभ्याम्दुश्चरेभ्यः
षष्ठीदुश्चरस्यदुश्चरयोःदुश्चराणाम्
सप्तमीदुश्चरेदुश्चरयोःदुश्चरेषु
सम्बोधनहे दुश्चरहे दुश्चरौहे दुश्चराः

अर्थ: जिसका पूरा करना कठिन हो, मुश्किल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

दुश्चर (नपुंसकलिङ्ग)

जिसका पूरा करना कठिन हो, मुश्किल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादुश्चरम्दुश्चरेदुश्चराणि
द्वितीयादुश्चरम्दुश्चरेदुश्चराणि
तृतीयादुश्चरेणदुश्चराभ्याम्दुश्चरैः
चतुर्थीदुश्चरायदुश्चराभ्याम्दुश्चरेभ्यः
पञ्चमीदुश्चरात् / दुश्चराद्दुश्चराभ्याम्दुश्चरेभ्यः
षष्ठीदुश्चरस्यदुश्चरयोःदुश्चराणाम्
सप्तमीदुश्चरेदुश्चरयोःदुश्चरेषु
सम्बोधनहे दुश्चरहे दुश्चरेहे दुश्चराणि

अर्थ: जिसका पूरा करना कठिन हो, मुश्किल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें